مولفان ديگر همين هو - فى - نه هيون تسنگ است . و چون يك قرائت كلمه اورتسپانه - پورته سپانه هم است ، و پورته در پنبتو بمعنى بلنديست ، كه بجاى آورده URDDHA سنسكريت از طرف مردم بومى استعمال مىشده ، پس اوردهستهانه سنسكريت و پورته سپانه بمعنى جاى بلند و بالا حصار است « 1 » . كه شهر قديم و تاريخى كابل هم در انجا بود ، و اكنون بقاياى آن بر بالاى تپه‌هاى بالا حصار جنوب كابل ديده مىشود . درينجا موضوع بحث ما كابل قبل الاسلام نيست ، اما در اوقاتيكه لشكريان اسلامى بدين سرزمين رسيدند ، يعنى در قرن نخستين هجرى كابل موجود بود ، و پادشاهان آن به اتفاق مورخان كابلشاهان لقب داشتند . در سنه 36 ه 656 م چون عبد الرحمن ابن سمره كابل را فتح كرد ، مورخان عرب اين شهر را به همين نام ذكر ميكنند . « 2 » اما يعقوبى در حدود 290 ه 902 گويد : كه مدينه كابل عظمى را كه جروس گويند ، عبد الرحمن ابن سمره در خلافت عثمانى فتح كرده بود . « 3 » چون بقول بيهقى جروس قلعت در ميش بت غور بود ، و در سنه 411 ه 1020 م امير مسعود از هرات و چشت بر آن حمله برده بود ، « 4 » و ياقوت نيز جروس را به ضمهء اول و فتحه سوم شهرى در غور بين غزنه و هرات ميشمارد « 5 » ، بنابر ان بايد گفت كه قول يعقوبى مورد تأمل است . بهر صورت كابل در قرن اول اسلامى شهرى بود ، كه قلعت منيع و محكمى داشت و آن را گرزندين گفتندى ( شايد بمعنى منيع از گرزند پنبتو ، كه معرب آن جرزندين باشد و در نسخهء مطبوع البلدان يعقوبى بدون نقاط طبع شده ) و چون در زير اين حصار كوهها و راه‌هاى دشوارگذار و بيانهاى هولناك و قلاع منيع واقع بود ، بنابرين وصول

--> ( 1 ) - جغرافياى قديم هند 33 ببعد ، و سى - يو - كى كتاب 12 ص 471 ( 2 ) - فتوح البلدان 488 ( 3 ) - البلدان 53 ( 4 ) - تاريخ بيهقى 116 ( 5 ) - معجم البلدان 2 / 130